H ψυχολογία της αποτυχίας από την Σοφία Διγενή Κολιοτάση Ειδική Σύμβουλο Οικογενειακών Σχέσεων

Από: Μυρτώ | Διαβάστηκε 4159 φορές
Με τη λέξη αποτυχία εννοούμε σαφώς το αποτέλεσμα μιας ενέργειας μας που δεν είχε αίσια έκβαση αλλά αντίθετη από αυτήν που περιμέναμε. Άλλοτε η ίδια λέξη χρησιμοποιείτε και για να δηλώσει κάποια αστοχία μας ή στην μη επίτευξη κάποιου σκοπού μας. Όταν η λέξη παίρνει τη θεση ρήματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν θέλουμε να δηλώσουμε ότι πέσαμε σε σφάλμα, ή ότι πέσαμε έξω. Αποτυχημένος μπορεί να θεωρείται όποιος δεν έκανε καριέρα, ο σκάρτος, ο ανεπιτυχής, όποιος δεν πέτυχε στη ζωή.

Σε κάθε μία από τις παραπάνω έννοιες της λέξης μπορεί να βρεθούμε κάποια χρονική στιγμή όλοι μας.

Στην Ψυχολογία η θέση του αποτυχημένου ατόμο είναι θυμική κατάσταση που διακατέχεται από δυσάρεστα αισθήματα που συνοδεύουν την σωματική δυσφορία που συνεπάγονται ωρισμένοι ερεθισμοί των αισθητηρίων σε οποιανδήποτε αρρώστεια, ιδίως δε στις παθήσεις του ήπατος, την σωματική κατάπτωση, τους σωματικούς πόνους.

Το δυσάρεστο αίσθημα όπως κι αν βιώνεται συνοδεύει πάντα ψυχικές καταστάσεις όπως οι συγκινήσεις, τα αισθήματα ή τα πάθη.
Η έντονα δυσάρεστη θυμική κατάσταση λέγεται και "ψυχικός πόνος". Μερικές από τις συνηθέστερες αιτίες που προκαλούν "ψυχικό πόνο" είναι η απώλεια αγαπημένου προσώπου, τα εμπόδια που υψώνονται μπροστά στην επιθυμημένη δράση, η αποτυχία της προσπάθεια μας, η διαψευση των ελπίδων μας, η καταδίωξη, η συκοφαντία, η εξαπάτηση από φίλο που εθεωρείτο πιστός, η συζυγική απιστία, η νοσταλγία ευτυχισμένων στιγμών του παρελθόντος αλλά και οι τύψεις, το αίσθημα ενοχής, η μεταμέλειά μας. Στην περίπτωση του "ψυχικού πόνου" ο όρος αποτελεί μιαν εικόνα. Ο "ψυχικός πόνος" εκφράζεται με λύπη όπου κυριαρχεί ένα αίσθημα αδυναμίας τόσο σωματικής όσο και ψυχικής. Ο λυπημένος αισθάνεται σε μικρό ή μεγάλο βαθμό πως δεν έχει την δύναμη για οπιαδήποτε δράση νοητική ή σωματική. Δεν ε΄χει τη δύναμη για οπιαδήποτε δράση νοητική ή σωματική. Δεν έχει τη δύναμη να αποφασίσει κάτι τί ή να επιθυμήσει κάτι τι. Ζεί σε μια κτάσταση αποθαρρύνσεως.

Το άτομο τείνει να χάσει όχι μόνο την επλπίδα αλλά και την αγάπη του προς τους άλλους. Όταν τα χαρακτηριστικά της λύπης φθάνουν στο ύψιστο βαθμό έντασης παρατηρούμε την ψυχοπαθολογικής συνδρομής της μελαγχολίας.
ΕΥΑΛΩΤΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Οι φόβοι αποτελούν αιτίες "ψυχικών πόνων". Εδώ θα σταθούμε σε μία περίπτωση που αφορά τους μαθητές και τους σπουδαστές.
Κατά την περίοδο λοιπόν, των εξετάσεων, για παράδειγμα, οι περισσότεροι μαθητές καταλαμβάνονται από τον φόβο των εξετάσεων.
Δεν πρόκειται ουσιαστικά για φόβο για τις εξετάσεις, αλλά για φόβο μιας πιθανής αποτυχίας στις εξετάσεις. Η διάσταση που αποδίδει κανείς στην αποτυχία περικλείει διαφορετικούς φόβους:

Ο φόβος πριν ή κατά τη διάρκεια μιας εξέτασης είναι φυσιολογικός και μπορεί μέσα σε κάποια όρια να ενισχύσει την επίδοση. Ο φόβος για τις εξετάσεις γίνεται πρόβλημα όταν βλάπτει ουσιαστικά την ικανότητα για επίδοση και προκαλεί στο άτομο πίεση και άγχος που το κάνουν να υποφέρει.

Όταν ο φόβος για τις εξετάσεις είναι μεγάλος, μπορεί να προκαλέσει:

Αναστολή της σκέψης κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Προβλήματα στη μελέτη πριν την εξέταση.
Φόβος μήπως απογοητευτεί ο εξεταστής.

Φόβος πιθανής γελοιοποίησης μπροστά σε άλλους.

Φόβος για την αντίδραση των γονέων.

Φόβος για την προσωπική υποτίμηση.
Αλλαγή της προσωπικής στάσης

Οι προσωπικές μας στάσεις και πεποιθήσεις επηρεάζουν την κατάσταση που δημιουργείται γύρω από τις εξετάσεις.

Όποιος ελπίζει σε μία επιτυχία, αλλά ασυνείδητα φοβάται ή και αναμένει μια αποτυχία, ενισχύει με αυτή του τη στάση μια πραγματική αποτυχία. Αυτή η προσωπική αρνητική στάση εκφράζεται συχνά μέσα από αρνητικές αυτοαναφορές.

Προκειμένου να μειωθεί ο φόβος για τις εξετάσεις, οι αρνητικές αυτοαναφορές πρέπει να αντικατασταθούν από θετικές, γιατί ο καθένας μπορεί να αλλάξει την άποψη που έχει για τον εαυτό του.
Πρέπει λοιπόν να εγκαταλείψουμε σκέψεις όπως: θα αποτύχω, ξέρω ότι είμαι ένας αποτυχημένος. Εάν αποτύχω, έχω αποτύχει και στα μάτια των άλλων.
Χρειάζεται να ανυψώσουμε λοιπόν την αυτοπεποίθησή μας.

Η αυτοπεποίθηση είναι μια 'στάση' που επιτρέπει στο άτομο να έχει μια θετική αλλά και ρεαλιστική αντίληψη για τον εαυτό του και για τις ικανότητές του να χειρίζεται τις καταστάσεις ή τις δυσκολίες που το αφορούν. Με άλλα λόγια, είναι η πεποίθηση του ατόμου ότι έχει την ικανότητα να πράξει, στα πλαίσια των δυνατοτήτων του και της λογικής, ό,τι επιθυμεί, σχεδιάζει και αναμένει. Αντανακλά, επίσης, την εμπιστοσύνη που έχει στις ικανότητές του αυτές, αλλά και την αίσθηση ότι ασκεί έλεγχο στη ζωή του. Ακόμα και αν κάτι δεν πάει καλά, η θετική στάση και η αποδοχή του εαυτού στα άτομα με υψηλή αυτοπεποίθηση δεν αλλάζει.

Αντίθετα, τα άτομα που δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους εξαρτώνται υπερβολικά από την αποδοχή και την έγκριση των άλλων για να νιώσουν καλά με τον εαυτό τους. Γενικά, δεν αναλαμβάνουν κινδύνους γιατί φοβούνται την αποτυχία, αλλά και δεν προσδοκούν ότι θα κάνουν κάτι επιτυχώς.

Η εμπιστοσύνη στον εαυτό δεν είναι απαραίτητα ένα γενικευμένο χαρακτηριστικό που αναφέρεται σε όλες τις πλευρές της ζωής. Συνήθως, ένα άτομο έχει υψηλή αυτοπεποίθηση για ορισμένες δραστηριότητες (π.χ., σπουδές, κοινωνικές σχέσεις), ενώ ταυτόχρονα μπορεί να έχει μικρή αυτοπεποίθηση για άλλες δραστηριότητες (π.χ., σχέσεις με το άλλο φύλο). Δεν γεννηθήκαμε, βέβαια, αμφισβητώντας τον εαυτό μας. Αυτό είναι κάτι που το μαθαίνουμε, ή που μας το μαθαίνουν οι άλλοι, οι οποίοι αν και θεωρούν ότι μας προστατεύουν, στην πραγματικότητα μας κληροδοτούν τις δικές τους αμφιβολίες και ανησυχίες. Αν και θέλουν δυνατούς, ικανούς και με αυτοπεποίθηση ανθρώπους, διδάσκουν μερικές φορές διαδικασίες και τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς που οδηγούν αλλού.
Πώς αναπτύσσεται η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας
Η αυτοπεποίθηση είναι ένα αναπτυξιακό χαρακτηριστικό, δομείται, δηλαδή, καθώς το άτομο αναπτύσσεται. Σημαντικός στη διαδικασία αυτή είναι ο ρόλος των γονέων: Όταν αποδέχονται το παιδί, ακόμα και όταν κάνει λάθη, αυτό αναπτύσσει υψηλή αυτοπεποίθηση. Όταν, όμως, το απορρίπτουν, ή όταν είναι πολύ κριτικοί, ή απαιτητικοί, ή υπερπροστατευτικοί και δεν ενθαρρύνουν την ανεξαρτησία του, τότε το παιδί δεν μαθαίνει να στηρίζεται στις δικές του δυνάμεις και να τις αξιολογεί με ακρίβεια. Χάνει έτσι την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και τις ικανότητές του. Με τον ίδιο τρόπο, ρόλο στη διαμόρφωση της αυτοπεποίθησης διαδραματίζουν οι φίλοι, οι συνομήλικοι και το κοινωνικό περιβάλλον.

Σύμφωνα με τον Bandura, η εμπιστοσύνη στις ικανότητες που έχουμε και κατ' επέκταση στον εαυτό μας αποκτάται μέσα από τέσσερις 'διαδρόμους':
τις προσωπικές εμπειρίες και επιδόσεις: οι επιτυχίες που έχουμε ενισχύουν την αίσθηση εμπιστοσύνης στον εαυτό και τις δεξιότητες που κατέχουμε, ενώ οι αποτυχίες ή οι 'ατυχίες' μας, ιδιαίτερα οι επαναλαμβανόμενες, εξασθενούν την εμπιστοσύνη στον εαυτό.
η μάθηση μέσω προτύπων: παρατηρώντας άλλους ανθρώπους, ιδιαίτερα αυτούς που εκτιμούμε ιδιαίτερα, να σκέφτονται ή να συμπεριφέρονται με κάποιο τρόπο, να μας περιβάλλουν με εμπιστοσύνη ή να έχουν οι ίδιοι εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, γίνονται πρότυπα για εμάς που ακολουθούμε αυτό μας διδάσκουν.
η λεκτική πειθώ: τα λεκτικά σχήματα, οι ιστορίες ή οι «μύθοι» που μεταφέρουν οι άλλοι για άλλους ανθρώπους ή και για εμάς, γίνονται 'διάδρομοι' διαμόρφωσης της αυτοπεποίθησής μας.
η συναισθηματική διέγερση: συνήθως θεωρούμε ότι τα καταφέρνουμε στις καταστάσεις που δεν μας γεννούν αρνητικά συναισθήματα. Αντίθετα, στις καταστάσεις, όπου αναπτύσσονται άσχημα συναισθήματα, νιώθουμε αδύναμοι και χωρίς αυτοπεποίθηση.
Κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου πολλά γεγονότα ή καταστάσεις προκαλούν έντονο στρες με επακόλουθο, μεταξύ άλλων, την μείωση της αυτοπεποίθησης.
Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια της φοιτητικής ζωής τέτοιες καταστάσεις είναι: η απομάκρυνση από το σπίτι για πρώτη φορά για μεγάλο διάστημα, η αυξημένη ελευθερία και αυτονομία, η αυξημένη ευθύνη, η προσπάθεια για ισορροπία ανάμεσα στις υποχρεώσεις της σχολής και στις άλλες απαιτήσεις της ζωής, η αλλαγή στον τρόπο μελέτης, οι εξετάσεις, οι νέοι φίλοι και συνάδελφοι, η αγωνία για το μέλλον, η ανάληψη 'πρωτοβουλιών', η οριστική διαμόρφωση της ατομικής ταυτότητας.
Ένα άτομο μπορεί, λοιπόν, να νιώσει άσχημα εξαιτίας των παραπάνω καταστάσεων. Μπορεί να αισθανθεί άγχος, θυμό, θλίψη κ.ά. Το φαινόμενο αυτό είναι φυσιολογικό και εκείνο που χρειάζεται είναι ψυχραιμία και κινητοποίηση για να ξεπεραστούν οι δυσκολίες (βλ. σχετικό υλικό για το στρες και τη διαχείρισή του).
Οι καταστάσεις, όμως, αυτές μπορεί να προκαλέσουν και σημαντική έκπτωση της εμπιστοσύνης στον εαυτό, κυρίως σε άτομα που έχουν την 'προδιάθεση' ή έχουν ήδη χαμηλή αυτοπεποίθηση.
Μην φοβάστε να εκτεθείτε στον κίνδυνο της αποτυχίας
Στενοχώρια ή η σκέψη του είδους: «δεν θα τα καταφέρω», μας επιφέρει Παρορμητικότητα και Εφίδρωση
Ανησυχία και Σκέψη του είδους: «θα αποτύχω», μας επιφέρει Τρίξιμο δοντιών και δάγκωμα νυχιών , σφυγμένους μύες.
Η αντίληψη ότι δεν θα τα καταφέρουμε σε κάτι είναι στρεσογόνος.
Κάποια από τα γεγονότα ή τις καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε μπορούν να θεωρηθούν στρεσογόνες για όλους σχεδόν τους ανθρώπους (π.χ., η απώλεια προσφιλών προσώπων, η μοναξιά, μια καταστροφή). Κάποια άλλα όμως γίνονται στρεσογόνα μόνο όταν το άτομο θεωρεί ότι δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει. Παράγοντες όπως,

οι προσδοκίες,
οι επιθυμίες,
οι συνθήκες του περιβάλλοντος, όπως αυτές γίνονται αντιληπτές,
η ελλιπής κοινωνική υποστήριξη,
ο αρνητικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα πράγματα,
ορισμένες αρνητικές συνήθειες (π.χ., η τελειομανία),
στοιχεία της προσωπικότητας και της ιδιοσυγκρασίας,

διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο εάν θα αξιολογήσουμε ένα γεγονός ή μια κατάσταση ως στρεσογόνο, καθώς και το πόσο στρες μας δημιουργεί.
Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ

" Μου ήθρε σαν κεραμίδα κατακέφαλα". " Έπαθα σοκ καθώς το άκουσα." "Νιώθω άχρηστος." " Τι είδους οικονομική πολιτική έχουμε, όταν θυσιάζει τους ανθρώπους στο ζενιθ της καριέρας τους;".....
Κοινή τραυματική εμπειρία όλων μας κάποια χρονική στιγμή είναι αυτή της απόλυσης. Το να βρεθούμε ξαφνικά επιβαρυμένοι από υποθήκες, οικογενειακά βάρη, μεγάλους λογαριασμούς σε ένα ολοένα και πιο αβέβαιο μέλλον δεν είναι βέβαια κάτι απλό. Ο αντίκτυπος όλων αυτών ε΄χει δύο πτυχές: οι εργαζόμενοι που απολύονται πλήττονται τόσο από οικονομική όσο και από συναισθηματική άποψη. Η οικονομική πίεση είναι φανερή. Οι συναισθηματικές επιπτώσεις όμως είναι π΄ο έντονες για εκείνους που απολύονται ύστερα από χρόνια σταθερής απασχόλησης. Ο γνωστός ψυχολόγος Ν. Λιουις υπογραμμίζει ότι όταν χάνεις την δουλειά σου δεν χάνεις απλώς το μισθό σου αλλά κι ένα μέρος της εικόνας που είχες για τον εαυτό σου. Το τραύμα που προξενεί η απ΄λυση είναι παρόμοιο με το τρυμα που δημιουργεί ο θάνατος ενός αγαπημένου μας προσώπου ή σε πολλες περιπτώσεις το διαζύγιο. Μετά το αρχικό σοκ ακολουθεί ο θυμός, που με τη σειρά τουκαταλήγει στην λύπη και κατόπιν στην αποδοχή. Μερικοί άνθρωποι περνούν όλα αυτά τα πράγματα μέσα σε δύο μέρες. Κάποιοι άλλοι χρειάζονται εβδομάδες και μήνες για να τα ξεπεράσουν. Αυτοί που απολύονται γίνονται συνήθως επιρρεπείς στην κατάχρηση του αλκοόλ και στην χρήση ναρκωτικών ουσιών. Η απόγνωση μπορεί να οδηγήσει ακόμη σε βία μέσα στην οικογένεια ή και την διάλυση της οικογένειας. Τα συναισθήματα συμπυκνώνονται και αναζητούν διέξοδο. Το σπίτι, φυσικά, είναι ένας τόπος όπου μπορεί να γίνει αυτό.

Χρυσές θέσεις και στάσεις ζωής που θα μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε αυτόν τον "ψυχικό πόνο" είναι τα οκτώ παρακάτω σημεία:

Μην πανικοβάλλεστε

Να σκέφτεστε πάντα θετικά

Αναζητήστε νέες μορφές εργασίας

Να ζείτε με βάση του δικούς σας πόρους και όχι κάποιου άλλου

Να είστε προσεκτικοί με την πίστωση

Διατηρήστε την οικογένεια ενωμένη

Διατηρήστε την αυτοεκτίμησή σας

Καταρτίστε νέον προυπολογισμό
ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΓΝΩΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε ζούμε διαρκώς κάτω από την πίεση της απογοήτευσης και της απόγνωσης.
Η βία στην οικογένεια και στην κοινωνία έχουν αναγκάσει τους ανθρώπους να αφήσουν το σπίτι τους και να αναζητήσουν ασφάλεια κάπου αλλού. Οι σκληρές πολιτικές πραγματικόητες, η βία, οι οικονομικές δυσκολίες όλα μπορούν να προκαλέσουν απόγνωση σε κάποιο βαθμό. Ακόμα και άτομα που έχουν κάποιο επάγγελμα δεν είναι απρόσβλητα καθώς προσπαθούν να διατηρήσουν τον εύπορο τρόπο ζωής τους ενώ αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερα οικονομικά προβλήματα. Η καταπίεση, όπως λέει και ο σοφός Βασιλιάς Σολομώντας στο Βιβλίο Εκκλησιαστής, "παραλογίζει τον σοφόν".

Ο άνθρωπος στο βάθος της ψυχής του δεν μπορεί να υποφέρει την αποτυχία. Η αρρώστια, τα βάσανα, η αποτυχία του προκαλούν όπως αναφέραμε ψυχικό πόνο αλλά και ενοχές.

Η μελαγχολία που έχει στενή σχέση με τη θλίψη,την αποτυχία, την απογοήτευση και την απόγνωση είναι συνώνυμη της αποθάρρυνσης που συρικνώνει το άτομα. Κάθε μελαγχολικός παίρνει ακόμα και τις μικρές αποτυχίες στη ζωή σαν ολοκληρωτικές καταστροφές.

Χρήσιμο φάρμακο σε κάθε περίπτωση η ελπίδα. Προσφέρεται απλόχερα από τον καλό φίλο και τον συνάνθρωπο αλλά και από την βαθειά μας πίστη στο Θεό.


Αξιολόγηση

Το άρθρο έχει αξιολογηθεί με 3.7 / 5 σε 7 ψήφους

Κάντε τη δική σας αξιολογηση για το άρθρο:

Επιστροφή

Τα σχόλια σας

Κάντε το δικό σας σχόλιο

Test

Κατηγορίες

Διαβάστε ακόμα

Συζητήθηκαν

Δημοφιλή